Czerwony mistrz dziesiątej muzy.

Siergiej Eisenstein, to barwna figura artystyczna w historii filmu powszechnego XX wieku. Był jednym z niewielu artystów, których życie i twórczość łączyły się z historią współczesną. Eisenstein dążyło osiągnięcia jedności. Była to idea która przenikała wszystkie jego filmy. W trylogii rewolucyjnej oraz Starym i nowym pojawiła się w aspekcie społecznym. Na płaszczyźnie patriotycznej w Aleksandrze Newskim, a także jako zagadnienie polityczne w Iwanie Groźnym. Idea dążenia do jedności była również problemem twórczej osobowości twórcy, była jego obsesją. Światopogląd Eisensteina również w sferze określała trój jednia tożsamości życia, sztuki i rewolucji. Co było czymś dynamiczny, coś co podlegało ewolucji. Ponadto owa trój jednia wyznaczała filozoficzne, Ideologiczne i estetyczne horyzonty sztuki artysty, a także jego teorii artystycznych i antropologicznych. Jego natychmiastowe przyłączenie się do rewolucji przez Eisensteina wynikało z osobistych przesłanek. W swoich wspomnieniach Eisenstein ukazał psychologiczne podłoże swojej twórczości . Pochodził z dobrego domu” w którym mały Sierioża był posłuszny ojcu, był to dom pełen rys, hipokryzji i fałszu. Wyobrażenia o rewolucji młody Siergiej były kształtowane przez lektury dotyczące rewolucji francuskiej, komuny paryskiej. Czytane przez niego w ojcowskiej bibliotece. To co fascynowało wówczas Eisensteina to malowniczość rewolucji francuskiej , ikonografia min. Karykatury Daumiera . Romantyczne obrazy rewolucji francuskiej konkretyzowały się w osobistym doświadczeniu. W 1905 siedmioletni Sierioża był świadkiem rozgromu policyjnego robotniczych demonstracji w Rydze. A później w 1917 był świadkiem- masakry demonstrantów w Sankt Petersubrgu na rogu ulic Sadowej i Newskiego Prospektu. Wszystkie te przeżycia były jedynie emocjonalnym tłem w dramacie który przenikał duchowy rozwój Eisensteina. Tym dramatem był konflikt z ojcem.Stosunek Siergieja do ojca a był skomplikowany, cechowało go poczucie represji psychicznej i terroru.,który zrodził nienawiść i bunt wobec patriarchalnych rządów ojca,ale zarazem fascynacji autorytarnej osobowości ojca. Plastycznym wyrazem tego konfliktu może być konfrontacja obrazów filmu ,Październik, w którym bohaterem stał się Pałac zimowy- symbol odchodzącej kultury, która była też kulturą ojca, i w niej znajdowały się domy projektowane przez Michaiła Eisensteina, którego secesyjne elewacje kojarzą się z fotografowaną ikonografią starego ustroju. Gdy wybucha rewolucja Październikowa- już ostatecznie drogi syna i ojca rozchodzą się. Michaił Eisenstein-wyemigrował do Berlina jako członek Białej Gwardii. Siergiej Michaijłowicz E.-wstępuje do Armii Czerwonej. Poprzez rewolucje Siergie rozpoczął nowe życie- życie artysty. Jako żołnierz uczestniczył przy tworzeniu amatorskich spektakli. Na amatorską scenę powracają obrazy francuskiej rewolucji w Maracie Emanuella i 14 lipca Rollanda. W 1921 r zaczyna pracę moskiewskim I Robotniczym teatrze Proletkultu. Proletkult miał istotny wpływ na fomuowanie światopoglądu Eisensteina, na jego definicję sztuki rewolucyjnej. Teorie teatralne Proletkultu wyrastały z artystycznych manifestacji Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Sięgały do koncepcji masowych akcji teatralnych. Odtwarzających scenariusze przez historie gdzie widzem a jednocześnie zbiorowym wykonawcą był lud. Celem tych inscenizacji było wskrzeszenie rewolucyjnego entuzjazmu, uczuciowe zespolenie tłumu w jednym ideowym porywie. To tutaj właśnie kształtuje się idea bohatera zbiorowego, którą Eisenstein wykorzystał w trylogii rewolucyjnej. A także tutaj rodzi się także inspiracja do monumentalnego stylu reżysera. Jednak te spektakle dotyczące rewolucji niż te tworzone w latach 1918-1920 w takich przedstawieniach jak Meksyk czy Słyszysz Moskwo!.Bardziej istotne od treści wydawała się być rewolucyjna forma jej psychologiczna i społeczna efektywność. Jednak Eisenstein wyróżniał się w Proletkulcie obcy mu był kulturalny nihilizm i agresywny antytradycjonalizm, dla członków tej organizacji prowadził wykłady z historii sztuki, nie porzucając praktyki artystycznej. W 1922 r. odkrył związek między własną refleksją na temat sztuki a podstawami marksizmu. Zgłębiany marksizm stanowił ważną część synkretycznego światopoglądu Eisensteina. Racjonalizuje jego zmysł historyczny, ucząc rozpoznawać w chaosie faktów uniwersalne prawa rozwoju społecznego. Obdarza dialektyczną metodą analizy zjawisk społecznych i artystycznych. Wreszcie- utrwala społeczno-klasowe podejście do roli sztuki, które wyraża się w orientacji na odbiór w agitacyjnym charakterze i nastawieniu na użyteczność społeczną. W Proletkulcie rodzi się monumentalny zamysł realizacji siedmiu filmów, które miały złożyć się na cykl Ku dyktaturze. Poświęconym strategii i taktyce rewolucyjnej proletariatu. Tematem pierwszego filmu miał być nielegalny przewóz rewolucyjnej literatury ze Szwajcarii do Rosji i walka z ochraną.
W drugim filmie zamierzano przedstawić pracę podziemnych wydawnictw. W trzecim – technikę organizowania demonstracji pierwszomajowych. Czwarty film miał ukazać charakterystyczne cechy rewolucji 1905r. piąty-taktykę robotniczego strajku. Szósty- ukazanie techniki organizacji więziennych buntów i ucieczek. A ostatnim- miał być film Październik dotyczący przejęcia władzy przez proletariat.
Ten projekt został zrealizowany częściowo. Tryptyk Eisensteina został scharakteryzowany przez N. Zorkaja: Lewe skrzydło- Strajk: namiętność i cierpienie ludu. Prawe skrzydło- Październik -walka, polityka, boje. Część środkowa- Pancernik Potiomkin- skrzydlaty przykład zwycięstwa, sprawiedliwości i rozumu rewolucji. Głównym celem Eisensteina było ukazanie w tych filmach faktograficznej rekonstrukcji dramaturgii robotniczego ruchu, który doprowadził do objęcia władzy przez proletariat, przedstawienie organizacyjnej roli partii bolszewickiej, oraz ideologiczna interpretacja i ocena historycznego przełomu.
Film Strajk z 1924r., był jedynym filmem, którego fabuła nie została historycznie skonkretyzowana. Zdarzenia dzieją się w anonimowym miejscu, w fabryce, w osadzie robotniczej w bliżej nie określonym czasie. Scenarzyści filmu wykorzystali autentyczne relacje ze strajku kolejarzy w Rostowie w 1902r., w Iwanowie- Woznieńsku w 1905r. z przebiegu demonstracji pierwszomajowej w Moskwie w 1912r. oraz wydarzeń w fabryce Nowy Lesner” w Petersburgu w 1913r. Ortodoksyjnie traktowana faktografia nie była doktryną Proletkultu, na jego koncepcjach estetycznych zaważyły teorie rosyjskiego symbolizmu z ich tendencją do szukania idealnej istoty pod powierzchnią zbioru zjawisk realnych. W strajku stanęły przeciw sobie dwie siły: proletariat i burżuazja. Tematem filmu stała się historia ich starcia. Łańcuch luźno skomponowanych zdarzeń, które składały się na fabułę Strajku reprezentował typowe etapy taktyki robotniczej walki o realizację ekonomicznych postulatów oraz reakcję kapitalistycznej władzy. A więc : konspiracyjna agitacja w fabryce i policyjne śledztwo, ogłoszenie strajku, fabryczne walki i represje policji, obwieszczenie robotniczych żądań i ich odrzucenie przez kapitalistów, robotnicza solidarność w kontynuowaniu strajku i policyjne prowokacje, robotnicza demonstracja i krwawa masakra kozacka. Warto też dodać że z perspektywy opisu historii, poprze kompozycja zdarzeń Pancernika Potiomkina i Października – krzyżują się w strukturze Strajku. W finale Strajku pojawia się sekwencja krwawej rzeźni” która jest zapowiedzią schodów odeskich i tragedii na skrzydłach mostu na Newie. Następnie Siergiej Eisenstein przystępuje do realizacji filmu 1905 rok. Miało przedstawiać falę robotniczych i chłopskich strajków oraz buntów które ogarnęły Rosję carską w 1905r. Fakt historyczny ukazany jako cała seria wydarzeń, które obejmowały olbrzymią czasoprzestrzeń. Dramaturgia Pancernika Potiomkina ma kształt koncentryczny. Film ten demonstruje wbrew prawdzie historycznej zwycięstwo idei rewolucyjnej. Masakra na schodach odeskich nie miała swojego odbicia w rzeczywistości. Eisenstein uchwycił w tym filmie apokaliptyczny obraz policyjnych zbrodni, dokonywanych na obszarze całego miasta.
Film Październik z 1927r., scena będąca pozytywem masakry odeskiej. Na schody wbiega lud, który dokonuje pomsty rozbija symbol samodzierżawia. Fabuła obejmuje okres od Rewolucji Lutowej do Październikowej. Film był bardzo wiarygodny. Przedstawiał autentyczne rekonstrukcje zdarzeń. Był to epos, przedstawiający heroiczny mit o początku stworzenia nowego świata. W Październiku dokonuje się złożony proces ideologizacji przedstawianej na ekranie historii. Kino Eisensteina jest kinem intelektualnym. By dobrze takie kino zrozumieć trzeba wrócić już do debiutu reżysera do Strajku, który był hybrydą teatralno-filmową. Z jednej strony reżyser przenosił na ekran inscenizacyjne chwyty teatru który uprawiał. Z drugiej strony był zafascynowany możliwościami wyrazowymi filmowej techniki. Ponadto Eisensteina urzekały możliwości konstruowania filmowej leksyki, obrazowa realizacja tropów słownych. Wydaję się że w tym filmie bardziej frapowała rewolucja w sztuce, aniżeli treści społeczne. Istota filmu tkwiła w jego formie, która stawała się treścią. Ten paradoks wynika z tendencji radzieckiej awangardy- teatru, filmu, literatury :walcząc z burżuazyjnym psychologizmem, atakując psychikę odbiorcy. W teatrze psychologizm przenosi się na widownię. W pierwszym etapie awangardy tworzył się nowy punkt widzenia na istotę filmu, stosują techniki artystyczne w aspekcie emocjonalnym. Był to okres rewolucyjnego entuzjazmu , adoracji nowego układu społecznego. W tym duchu młody Eisenstein pisze manifestację w latach 1923-1925., który był zafascynowany teorią montażu atrakcji wywiedzionej z teatru Meyerholda.
Montaż atrakcji. Klasowość występuje:
W określonym ukierunkowaniu utworu- w społecznie pożytecznym, emocjonalnie i psychicznie zarażającym widownię efekcie składającym się z łańcucha odpowiednio nakie na nią bodźców. Ten społecznie pożyteczny efekt nazywany przez autora treścią sztuki.

Emocjonalny funkcjonalizm społeczny jest jedynym kryterium w odsłanianiu świata przedstawionego, wyznacza perspektywę historycznej relacji, powodując wrażenie chaosu narracyjnego.
Natomiast Pancernik Potiomkin – jest dojrzałą artystyczną konstrukcją z genialną skomponowaną ideą, tematem, fabułą i środków ekspresji w idealnie harmonijną jedność. W tym filmie został osiągnięty ideał. Podstawowym środkiem stylistycznym w tym utworze jest oparta na metonimicznej zasadzie obrazowania synekdocha to znaczy wielki plan nasycony wartościami emocjonalnymi i symbolicznymi opis, interpretację i ocenę świata przedstawionego.. warto też powiedzieć o punkcie widzenia świadka-uczestnika jak to zauważył Leonid Kozłow: nie tylko sposobem przedstawienia zdarzeń ale jedną z dróg realizacji tendencji, formą, w której zostaje ukazane zindywidualizowane spojrzenie na świat w ostatecznym efekcie wyrażające pogląd artysty na historię.
W drugiej połowie. Lat 20 Xx Eisenstein pracuje nad koncepcją kina intelektualnego. Inspiracją są: japońskie pisma oraz prace radzieckich formalistów na temat języka poetyckiego, podejmuje teoretyczne poszukiwania. Których celem jest zbliżenie mowy kina do możliwości znaczeniowych języka naturalnego. Interesowało go napięcie pomiędzy językiem poetyckim a praktycznym, czyli problem relacji pomiędzy rzeczywistością filmową jako tworzywem a nadbudowaną sferą obrazowych znaczeń uzyskanych poprzez montaż.
Październik i Strajk stoi na granicy filmu i teatru. Październik stoi między dwoma etapami artystycznej ewolucji reżysera: metonimicznym i metaforycznym. Metodę kina intelektualnego łączy nierozdzielenie z nowymi formami ideologicznej świadomości. Październik był jedynie częściowo, niekonsekwentną realizacją koncepcji kina intelektualnego, która okazała się semiotyczną utopią.
Październik był dziełem epickim, fragmenty oparte na intelektualnym montażu grały epizodyczną rolę. Były one próbą najwyższej rangi, próbą sformułowania języka autorskiej świadomości- historiozofa.
Filmy Eisensteina, osoby niezwykle rozwiniętej artystycznie były niezwykłym detonatorem napięć społecznych w przedwojennym Związku Radzieckim. Ponadto,reżyser jak żaden późniejszy nie wpłynął na rozwój formy artystycznej w filmach. Moim zdaniem jest to najwybitniejszy reżyser w filmowy w powszechnej historii kina.

Ocena: 2.5
Liczba komentarzy: 1    
Data dodania: 02.01.2009r.

Heko 02 01 2009 (23:54:58)

Nie wiem co zrobić z Twoja pracą bo moim zdaniem jest nudna i trudno się ją czyta. Jednak biorąc pod uwagę wysiłek jaki w to włożyłeś akceptuje i daje 4.